ରଜ ପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅତି ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଅନନ୍ୟ ଗଣପର୍ବ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଗଣେଶ ପୂଜା ବା ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଭଳି ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ଅପେକ୍ଷା ଭିନ୍ନ। ଏହି ପର୍ବ ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ଏବଂ ନାରୀତ୍ୱର ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ।ଏହି ପର୍ବ ଆଷାଢ଼ ମାସର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ଆଗମନ ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଦିନ ଧରି ପାଳିତ ହୁଏ।
ରଜର ତିନି ଦିନରଜ ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଦିନ ଧରି ଚାଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାମ ରହିଛି:
1. ପହିଲି ରଜ (ପ୍ରଥମ ଦିନ): ଏହା ଉତ୍ସବର ଆରମ୍ଭ। ଏହି ଦିନ ଝିଅମାନେ ସକାଳୁ ସଜବାଜ ହୋଇ ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି।
2. ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି (ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ): ଏହା ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ରଜ। ଏହି ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଥୁନ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
3. ଭୂଦାହ ବା ଶେଷ ରଜ (ତୃତୀୟ ଦିନ): ଏହା ରଜର ଅନ୍ତିମ ଦିନ।ଏହା ପରଦିନକୁ “ବସୁମତୀ ଗାଧୁଆ” କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ସିନ୍ଦୂର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଫୁଲ ଚଢ଼ାଇ ପୂଜା କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ପରେ ହିଁ ଜମିରେ ହଳ କରାଯାଏ ବା କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ରଜର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଓ ପରମ୍ପରା
ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ:ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ତିନି ଦିନ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ରଜସ୍ୱଳା ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ମାଟିକୁ ଆଘାତ ନଦେବା ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ରହେ। କେହି ଖାଲି ପାଦରେ ମାଟିକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ଗଛର ବାକଳ ବା ଚପଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ରଜ ଦୋଳି: ରଜ କହିଲେ ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଆସେ ଦୋଳି। ଗାଁ ଗାଁରେ ଆମ୍ବ ତୋଟା ବା ବଡ଼ ଗଛରେ ଦଉଡ଼ି ଓ ପଟା ପକାଇ ସୁନ୍ଦର ଦୋଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। “ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ, ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ…” ଗୀତ ଗାଇ ଝିଅମାନେ ଦୋଳି ଖେଳନ୍ତି।
ରଜ ପାନ: ଏହି ପର୍ବରେ ପାନ ଖାଇବାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଗୁଆ, ଚୂନ, ଅଳେଇଚ, ଲବଙ୍ଗ, ଜାଇଫଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମିଠା ମସଲା ଦେଇ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ରଜ ପାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ।
ପୋଡ଼ ପିଠା ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତା: ରଜରେ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ପିଠା, ବିଶେଷ କରି “ପୋଡ଼ ପିଠା” ପ୍ରତିଟି ଘରେ ତିଆରି ହୁଏ।ଏହା ସହିତ ଚକୁଳି, ମଣ୍ଡା ଏବଂ କାକରା ପିଠାର ମଜା ମଧ୍ୟ ନିଆଯାଏ।
ଖେଳକୁଦ: ଝିଅମାନେ ଘର ଭିତରେ କାଉଡ଼ି ବା ପୁଚି ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ପୁଅମାନେ ଲୁଡୁ, ତାସ ଏବଂ ବାହାରେ ବାଗୁଡ଼ି (କବାଡି) ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ଖେଳରେ ମାତିଥାନ୍ତି।
ରଜ ପର୍ବ କେବଳ ଏକ ଆମୋଦ-ପ୍ରମୋଦର ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏହା ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ନାରୀଶକ୍ତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାର ଏକ ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଭାତୃଭାବ ଓ ଏକତାକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରିଥାଏ।ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରକୁ ରଜ ପର୍ବର ହାର୍ଦ୍ଦିକ ଶୁଭେଚ୍ଛା!